Chat thông thường giống gọi điện hỏi một đồng nghiệp giỏi. Bạn hỏi, họ trả lời, nhưng mọi tài liệu bạn phải đọc cho họ nghe, và kết quả bạn tự ghi chép lại. Cowork giống giao một khay hồ sơ cho trợ lý: "Kiểm tra giúp tôi bộ này, sai chỗ nào thì ghi lại vào một file." Trợ lý tự mở từng tài liệu, đọc, đối chiếu, làm nhiều bước liên tiếp, rồi để kết quả lên bàn cho bạn.
Tôi viết series này từ kinh nghiệm thật của mình, trong công việc hàng hải và các dự án cá nhân. Đó chỉ là một góc nhỏ trong rất nhiều thứ AI có thể làm được, nằm trong đúng tầm hiểu biết của tôi, không phải cách đúng duy nhất. Giống như bộ Office, hầu hết chúng ta chỉ dùng một phần nhỏ trong rất nhiều tính năng của nó. Mong bạn đọc xong lấy được nguyên tắc, còn cách áp dụng cụ thể thì tự xây lấy phong cách của riêng mình, thay vì đi chép lại đúng những gì tôi đã làm.
Đây là bài "kỷ luật", phần ít người viết nhưng tôi nghĩ quan trọng nhất khi dùng AI lâu dài cho một dự án. Vấn đề thực tế rất quen thuộc: nhờ AI sửa một lỗi, AI vô tình gây ra một lỗi khác ở chỗ không ai ngờ tới. Nếu bạn không biết code, càng không biết đâu mà lần, chỉ thấy ứng dụng "tự nhiên hỏng" sau một lần sửa tưởng chừng vô hại.
Bài 5 đã nói nguyên tắc nền: bắt đầu đơn giản, phức tạp hoá dần khi có nhu cầu thật. Bài này trả lời câu hỏi cụ thể hơn: làm sao biết một nhu cầu đã đủ thật để đáng phức tạp hoá, và một khi đã phức tạp hoá rồi thì cần chú ý gì khác đi so với lúc còn đơn giản.
Bài 2 nói về tư duy giao từng việc, bài 3 nói về xây một bộ luật chơi cố định, bài 4 nói về việc dạy AI kiến thức chuyên môn mà nó không có sẵn. Bài này đặt cả ba vào bối cảnh trọn vẹn hơn: một dự án, từ lúc chỉ là ý tưởng tới lúc thành thứ dùng được.
AI có kiến thức tổng quát rất rộng, nhưng với nghiệp vụ hẹp và đặc thù (loại mà nhiều khi ngay người trong ngành cũng chưa chắc hiểu biết tường tận, phải người trực tiếp làm mới rõ) thì AI không có sẵn, và cái đáng nói hơn là AI cũng không tự biết mình đang thiếu. Nó vẫn trả lời rất tự tin, chỉ là trả lời theo logic chung, chứ không phải theo cách ngành của bạn vẫn làm.
Thời gian trôi qua thật nhanh, vậy là con đã chính thức trở thành học sinh lớp 3, bắt đầu hành trình một năm học mới. Mới ngày nào bố còn đứng ngoài phòng hộ sinh, tim đập rộn ràng chờ tiếng khóc đầu tiên của con, mà thấm thoắt đã hơn tám năm trôi qua. Có những khoảnh khắc tưởng như mới hôm qua, vậy mà giờ con đã cao gần tới vai bố, đã biết tự đạp xe đi học, đã có những suy nghĩ rất người lớn. Được đồng hành cùng con lớn lên mỗi ngày, chứng kiến từng bước trưởng thành nhỏ bé ấy, là niềm vui, niềm hạnh phúc lớn lao nhất của bố mẹ.
Instruction (hướng dẫn, hay còn gọi là system prompt, tức bộ hướng dẫn cố định gắn vào một project hoặc một chat, AI đọc trước mỗi lần trả lời) là thứ tôi ước gì mình biết dùng sớm hơn. Ở bài trước tôi nói về việc đặt task rõ ràng, nhưng cùng một đống ràng buộc, ngữ cảnh, yêu cầu về giọng văn đó, dù có thể copy dán lại mỗi lần, vẫn là một bước bạn phải tự nhớ và tự làm. Instruction giúp bỏ hẳn bước đó: gom mọi thứ lặp đi lặp lại vào một chỗ, để AI tự biết mà không cần bạn nhắc, kể cả copy dán, mỗi lần chat mới.
Bài này tôi viết về 3 nguyên tắc tôi rút ra sau nhiều lần vấp: đặt task (việc bạn giao cho AI làm) rõ ràng, chia nhỏ việc, và biết khi nào cần tự kiểm tra thay vì tin tuyệt đối. Ba nguyên tắc này sẽ lặp lại xuyên suốt series, nên tôi coi đây là bài nền.
Mấy tháng nay tôi dùng Claude gần như mỗi ngày. Nó giúp tôi tiết kiệm được khá nhiều thời gian cho những công việc lặp lại (định dạng lại tài liệu, tạo mục lục (table of content), làm bảng tính Excel theo yêu cầu, tóm tắt tài liệu hay tin tức dài, dịch nhanh một đoạn văn bản ngắn...) hay hiện thực hóa những ý tưởng mà trước đây nó chỉ nằm trong ý nghĩ mà bản thân không thể tự thực hiện được.
